Mis niets over IAM!

Gratis demo Contact
Hoe houd je grip op aanvullende toegangsrechten?

Hoe houd je grip op aanvullende toegangsrechten?

Door: Arnout van der Vorst 17 november 2026

Je kunt in de praktijk nooit alle gebruikersaccounts en rechten automatisch beheren via user provisioning. Er zijn altijd individuele gebruikers die aanvullende IT-faciliteiten nodig hebben. Variërend van een BHV-er die toegang moet krijgen tot de BHV-map, tot een medewerker die specifieke software nodig heeft voor een tijdelijk project.  

De meeste organisaties hebben daarom processen ingericht om ook die individuele verzoeken probleemloos af te handelen. Het blijkt echter lastig om er vervolgens ook voor te zorgen dat eenmaal verstrekte rechten weer worden ingetrokken als ze niet langer nodig zijn. Wie beoordeelt of rechten nog nodig zijn? Wie vraagt managers om goedkeuring? En wie zorgt ervoor dat afgekeurde rechten daadwerkelijk worden ingetrokken? De HelloID Service Automation en Governance modules kunnen je hierbij helpen.

Waarom worden onnodige rechten vergeten?

Waarom worden onnodige rechten vergeten?

In veel organisaties worden die individueel verstrekte rechten dus vergeten, en het effect is dat gebruikers rechten ongemerkt opstapelen. Er komen gedurende iemands dienstverband wel rechten bij, maar er gaat zelden iets af. Hoe komt dat?

Een belangrijke reden lijkt te zijn dat de controle op zulke rechten eigenlijk op de verkeerde plek is belegd. De verantwoordelijkheid voor het IT-rechtenbeheer in het algemeen ligt normaliter binnen de IT-afdeling, en dus klinkt het logisch dat die afdeling ook de opdracht heeft om na te gaan of iemand bepaalde rechten nog nodig heeft. Maar zo logisch is dat niet.

Allereerst kampt juist de IT-afdeling meestal met schaarste aan gekwalificeerde medewerkers en is de werkdruk hoog. Dat betekent dat het opschonen van accounts en rechten nogal eens onderop de stapel terechtkomt. En als de rechten al worden opgeschoond, gebeurt dat hooguit incidenteel.

Bovendien weten IT-beheerders vaak eenvoudigweg niet goed wat ze met al die individuele rechten aan moeten. Juist omdat zulke individuele verzoeken zijn ontstaan vanuit een specifieke businessvraag, is het voor een IT-beheerder meestal onmogelijk te beoordelen of ze nog steeds nodig zijn.

Toegangsrechten beoordelen: doe het periodiek

Toegangsrechten beoordelen: doe het periodiek

In onze ervaring kunnen individuele verzoeken om licenties, accounts en toegangsrechten zomaar 20% van het totale rechtenbeheer uitmaken. Het gaat dus niet om incidentele wijzigingen, wat betekent dat je de herbeoordeling ervan ook niet ad hoc kunt inplannen. Je moet een regulier proces inrichten om individueel verstrekte rechten periodiek opnieuw te beoordelen.

Het bestaan van individuele uitzonderingen is op zichzelf ook niet het probleem, maar het betekent wel dat je goede afspraken moet hebben om die uitzonderingen tijdig te controleren. Welke rechten mogen worden voortgezet en welke moeten worden ingetrokken? Dat is niet alleen belangrijk om zelf grip te houden op de verstrekte rechten, ook auditors eisen dit. Bij normen zoals ISO 27001, NEN 7510 en de BIO is de uitgifte van individuele rechten toegestaan, maar ook hier geldt het Principle of Least Privilege; ze moeten worden ingetrokken als ze niet langer nodig zijn. Waarbij je rekening moet houden met de risico’s. Apart verstrekte rechten in een Elektronisch Patiëntendossier hebben doorgaans een hogere prioriteit dan een licentie voor een grafische tool.

Toegangsrechten beoordelen: doe het periodiek

Toegangsrechten beoordelen: gebruik de ‘businesskennis’

Daarbij is die herbeoordeling dus lastig voor de IT-afdeling. Waar standaardrechten eenduidig zijn af te leiden uit iemands taken en verantwoordelijkheden, zijn die individuele rechten enkel te beoordelen door de verantwoordelijke manager. Is er eerder een aanvullende licentie aangevraagd voor een specifiek project? Heeft een medewerker extra rechten gekregen om het werk van een zieke collega over te nemen? Alleen de betreffende manager kent de situatie en weet of de faciliteiten nog nodig zijn.

Bovendien kun je alleen binnen een team of afdeling de risico’s en kosten afwegen. Als je iemand rechten geeft op een map met gevoelige gegevens, kan alleen de manager beoordelen of die toegang echt noodzakelijk is. En alleen de manager kan beoordelen of een dure licentie dat echt waard is.

Kortom, voor een IT-medewerker levert dit alleen maar eindeloze mailwisselingen en telefoonrondes op met de betrokken medewerkers en managers. Beoordeling vanuit de business is stukken effectiever.

Met zo’n rolscheiding tussen enerzijds het faciliteren van IT-rechten (door de IT-afdeling) en anderzijds het beoordelen ervan (door managers) sluit je ook beter aan bij de governanceprincipes van informatiebeveiligingsnormen en -regelgeving zoals ISO 27001, de BIO, NEN 7510 en NIS2. De eindverantwoordelijkheid voor informatiebeveiliging ligt daarin bij directie en bestuurders, terwijl managers verantwoordelijkheden dragen voor informatiebeveiliging binnen hun eigen werkgebied.

Dat betekent niet dat managers deze verantwoordelijkheid vanzelf oppakken. Voor hen is het een extra taak en ze moeten gericht worden getraind en ondersteund, zodat zij beschikken over voldoende ‘security awareness’, kennis en praktische hulpmiddelen. Op twee belangrijke hulpmiddelen komen we hierna terug: HelloID Service Automation en Governance.

Bespaar tijd én voorkom onnodige licentiekosten

Bespaar tijd én voorkom onnodige licentiekosten

Kortom, als je de beoordeling neerlegt ‘binnen de business’ en daarvoor de juiste hulpmiddelen gebruikt, levert dat voor iedereen alleen maar voordelen op:

  • De herbeoordeling van IT-faciliteiten wordt neergelegd bij de verantwoordelijke managers die dit snel kunnen beoordelen. Je ontlast de IT-afdeling.

  • Als je duidelijk periodes afspreekt waarbinnen de verstrekte IT-faciliteiten opnieuw worden beoordeeld, beperk je het risico op te ruim verstrekte rechten.

  • Je borgt hiermee ook de compliance met informatiebeveiligingsnormen zoals ISO 27001, BIO of NEN 7510. Je kunt aantonen dat je altijd grip hebt op de individueel verstrekte rechten.

  • Je bespaart op licentiekosten. Dure licenties die niet langer nodig zijn, worden tijdig ingetrokken. Het effect is dat je organisatiebreed kunt volstaan met minder licenties.

Professionele uitgifte en herbeoordeling van aanvullende rechten

Professionele uitgifte en herbeoordeling van aanvullende rechten

Bij sommige organisaties worden zulke individuele rechten nog handmatig door beheerders ingesteld in de betreffende IT-systemen. Dat maakt het lastig om zicht te houden op wie welke rechten heeft en waarom die zijn verstrekt. En het maakt ook het periodiek opnieuw beoordelen van zulke rechten extra ingewikkeld.

Daarom biedt HelloID de Service Automation module, waarmee je zulke individuele rechten centraal kunt verstrekken, beheren en zo nodig weer intrekken. Via een self-service portaal kunnen eindgebruikers, managers en product owners zelfstandig aanvullende producten aanvragen. Die producten kunnen variëren van applicatierechten en/of -licenties tot rechten binnen applicaties en projectmappen.

Per product kan bovendien een workflow worden geconfigureerd, waarbij via een online proces de relevante functionarissen binnen de organisatie om toestemming worden gevraagd. Als een medewerker via self-service een licentie aanvraagt, kan de verantwoordelijke resourcemanager bijvoorbeeld beoordelen of er voldoende licenties beschikbaar zijn. De lijnmanager kan beoordelen of de betreffende gebruiker dit recht echt nodig heeft voor zijn of haar werkzaamheden.

Met Service Automation beschik je dus over een centraal punt waar je alle individuele rechten kunt beheren. Als aanvulling hierop biedt HelloID verschillende mechanismen om deze individuele rechten ook weer tijdig opnieuw te beoordelen, en ze zo nodig in te trekken.

Tijdelijke verstrekking van producten

Allereerst kunnen producten tijdelijk worden verstrekt. Dit kan per type product worden ingesteld en het betekent dat HelloID na de afgesproken periode de licenties of toegangsrechten automatisch weer intrekt. Er is dan een nieuwe aanvraag nodig om weer toegang te krijgen. Ook kan voor producten worden ingesteld dat de aanvrager zelf aangeeft hoelang men het product nodig heeft, waarbij de manager bij de goedkeuring deze termijn eventueel kan inperken. Uiteraard kan HelloID ook notificaties versturen naar gebruikers en hun manager wanneer de einddatum van een uitgegeven product nadert.

Herbeoordeling via Recertification

Als we producten voor een langere periode of onbepaalde tijd verstrekken, willen we deze graag automatisch periodiek opnieuw laten beoordelen. Hiervoor biedt de HelloID Governance module de zogeheten recertification functionaliteit. Vergelijkbaar met de workflow bij de oorspronkelijke aanvraag van een product, krijgen de verantwoordelijke functionarissen een online verzoek om te beoordelen of het verstrekte product nog langer nodig is. Zo niet, dan wordt het product ingetrokken.

Dit is geen beheerfunctie die alleen door IT-beheerders kan worden gebruikt.  Recertification werkt met zogeheten campagnes die door verschillende personen binnen de organisatie kunnen worden aangemaakt en beheerd. Een afdelingsmanager kan bijvoorbeeld een campagne aanmaken voor alle producten binnen de eigen afdeling. Hierbij kan hij of zij de herbeoordeling periodiek inplannen en de frequentie laten afhangen van de kosten en het risicoprofiel van de producten.

Zo kunnen verschillende managers en andere functionarissen campagnes inrichten voor het domein waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Een afdelingsmanager kan dit doen voor de producten binnen de eigen afdeling, een financieel manager kan een campagne draaien voor alle dure licenties binnen de organisatie, en een security officer activeert bijvoorbeeld een campagne voor alle producten met een verhoogd risico.

Daarnaast zijn er nog systeemcampagnes om te borgen dat ook producten die buiten de andere campagnes vallen, wel tijdig worden beoordeeld.

Altijd actuele toegangsrechten en zonder rompslomp

Dankzij Service Automation kun je individuele rechten op een gecontroleerde manier verstrekken. HelloID fungeert als centraal beheerpunt en via configureerbare workflows kun je per product instellen welke managers binnen de organisatie een aanvraag moeten beoordelen.

Daarnaast helpt de recertification functie binnen de Governance-module om grip te houden op de uitgegeven rechten. Managers kunnen campagnes aanmaken, zodat ze de verstrekte producten waarvoor zij verantwoordelijk zijn, automatisch periodiek kunnen beoordelen en zo nodig intrekken. Zo garanderen we dat mensen met kennis van de bedrijfsvoering ervoor zorgen dat individueel verstrekte rechten niet te lang actief blijven.

Lees meer over Recertification

Geschreven door:
Arnout van der Vorst

IAM Architect

Maak kennis met Arnout van der Vorst, de inspirerende Identity Management Architect bij Tools4ever sinds het jaar 2000. Na zijn studie Hogere Informatica aan de Hogeschool van Utrecht is hij begonnen als Supportmedewerker bij Tools4ever. Daarna heeft Arnout zich opgewerkt tot een sleutelfiguur in het bedrijf. Zijn bijdragen strekken zich uit van klantondersteuning tot strategische pre-sales activiteiten, en hij deelt zijn kennis via webinars en artikelen.